Het is soms moeilijk een schattingswijziging te onderscheiden van een stelselwijziging. Onderscheid tussen een stelselwijziging en een schattingswijziging is van groot belang voor de juiste verwerking in de jaarrekening. Weet u niet meer wat het verschil is tussen een stelselwijziging en een schattingswijziging of op welke wijze beide verwerkt dienen te worden in de jaarrekening, lees dan dit blog en ons volgende blog. In dit blog beschrijven we de stelselwijziging. In het volgende blog gaan we nader in op een schattingswijziging.

Om te kunnen nagaan of sprake is van een stelselwijziging, moet eerst inzichtelijk gemaakt worden wat verstaan wordt onder een ‘stelsel’.

Wat is een stelsel?
Een stelsel is het geheel van grondslagen en regels voor het opstellen van jaarrekeningen:

  • grondslagen voor waardering van activa en passiva en resultaatbepaling;
  • criteria inzake de noodzaak en de toelaatbaarheid van rechtstreekse mutaties van het eigen vermogen;
  • consolidatiegrondslagen bestaande uit de regels voor het al dan niet in de geconsolideerde jaarrekening opnemen van dochtermaatschappijen, groepsmaatschappijen en joint ventures en de regels voor de verwerking van onderlinge transacties;
  • grondslagen voor de indeling en andere aspecten van de presentatie (het groeperen, samenvoegen, ontleden en rangschikken van posten);
  • grondslagen voor het opstellen van het kasstroomoverzicht, waaronder de indeling en andere aspecten van de presentatie van dit overzicht.

Wanneer is sprake van een stelselwijziging?
Van een stelselwijziging is sprake als één of meer grondslagen en/of regels anders zijn dan die welke bij de opstelling van de voorafgaande jaarrekening zijn gebruikt.

Het in een reeks van jaren gebruiken van hetzelfde stelsel voor het opstellen van de jaarrekening, bevordert de mogelijkheid tot het vormen van een verantwoord oordeel over de ontwikkeling van het vermogen, het resultaat en de kasstromen van een onderneming.

Let op: onder een stelselwijziging wordt ook begrepen de overgang van een stelsel dat niet of niet meer als aanvaardbaar wordt beschouwd naar een wel toelaatbaar geacht stelsel.

Wanneer is geen sprake van een stelselwijziging?
In de volgende gevallen is geen sprake van een stelselwijziging:

  • Voor het eerst vermelden van een grondslag voor posten die voorheen niet voorkwamen of niet belangrijk waren;
  • Voor het eerst gebruiken van een grondslag voor handelingen of gebeurtenissen die naar hun aard verschillen van die welke voorheen voorkwamen;
  • Indien sprake is van een wijziging in de consolidatiekring doordat een maatschappij anders wordt gekwalificeerd zonder dat de criteria voor die kwalificatie zijn gewijzigd. Bijvoorbeeld omdat er niet langer sprake is van beleidsbepalende invloed, waardoor de maatschappij niet langer kwalificeert als groepsmaatschappij of door de overname of afstoting van respectievelijk fusie met maatschappijen;
  • Indien sprake is van een schattingswijziging*.

* In het volgende blog beschrijven we wanneer sprake is van een schattingswijziging.

Let op: in het geval dat een wijziging niet duidelijk aan te merken is als een schattingswijziging of een stelselwijziging, wordt de wijziging verwerkt als een schattingswijziging met een adequate toelichting.

Wanneer moet een rechtspersoon wijzigen van stelsel?
Tot stelselwijziging moet worden overgegaan als:

  • de wet dat vereist;
  • dat door de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving (RJ) wordt verlangd; of
  • als de wijziging leidt tot een belangrijke verbetering van het inzicht dat de jaarrekening geeft. 

Wanneer mag een rechtspersoon wijzigen van stelsel?
De RJ acht het toelaatbaar om tot stelselwijziging over te gaan als sprake is van gegronde redenen. Als voorbeelden van gegronde redenen geeft de RJ: een stelsel dat in de desbetreffende bedrijfstak algemeen gebruikelijk is, aansluiting bij internationale opvattingen of een stelsel dat de moedermaatschappij van de rechtspersoon toepast

Op welke wijze dient een stelselwijziging verantwoord te worden in de jaarrekening?
Als een stelselwijziging wordt doorgevoerd, dient de verwerking retrospectief (met terugwerkende kracht) plaats te vinden, tenzij een specifieke Richtlijn een andere verwerkingswijze voorschrijft of een andere verwerkingswijze toestaat. Dit betekent dat:

  • het eigen vermogen aan het einde van het voorgaande boekjaar omgerekend moet worden op basis van de gewijzigde grondslagen; en
  • het cumulatief effect (het verschil tussen het eigen vermogen aan het eind van het voorgaande boekjaar voor en na omrekening) verwerkt moet worden als een rechtstreekse mutatie van het eigen vermogen aan het begin van het boekjaar waarin de stelselwijziging is doorgevoerd, rekening houdend met winstbelasting.

Let op: in het uitzonderlijke geval dat het cumulatieve effect redelijkerwijze niet kan worden bepaald, moeten de boekwaarden aan het begin van het desbetreffende boekjaar, gebaseerd op het oude stelsel, als uitgangspunt te worden genomen bij de toepassing van het nieuwe stelsel.

Het nieuwe stelsel moet worden toegepast op alle activiteiten die zich in het jaar waarin de stelselwijziging is doorgevoerd hebben voorgedaan, ook al is de beslissing tot stelselwijziging in de loop van het boekjaar of na afloop van het boekjaar genomen. Hierdoor wordt bewerkstelligd dat de balans, de winst-en-verliesrekening en het kasstroomoverzicht zijn opgesteld volgens hetzelfde stelsel.

De RJ heeft in de regelgeving een stroomschema opgenomen dat hulp biedt bij het bepalen van de wijze van verwerking van een stelselwijziging in de jaarrekening. Voor het stroomschema verwijzen wij naar de bijlage bij Richtlijn 140.

Dienen de vergelijkende cijfers ook aangepast te worden?
De vergelijkende cijfers moeten aangepast worden aan de gewijzigde grondslag, waarbij de verschillen met de oorspronkelijke cijfers in de toelichting moeten worden opgenomen. Als ook bedragen over daarvoor liggende jaren worden gegeven in meerjarenoverzichten, moeten ook deze worden herrekend volgens het nieuwe stelsel, tenzij dit praktisch niet mogelijk is.

Als de stelselwijziging betrekking heeft op de grondslagen voor waardering van activa en passiva of voor de resultaatbepaling, moet het deel van het effect van de stelselwijziging dat betrekking heeft op perioden voorafgaande aan het vorig boekjaar niet worden gepresenteerd als een deel van het resultaat van het vorig boekjaar maar als een rechtstreekse mutatie in het eigen vermogen aan het begin van het vorig boekjaar.

Welke informatie over de stelselwijziging dient in de toelichting opgenomen te worden?
Doorgevoerde stelselwijzigingen dienen duidelijk te blijken uit een jaarrekening. Aangegeven dient te worden hoe het nieuwe en het oude stelsel van elkaar verschillen en welke de redenen zijn die tot stelselwijziging hebben geleid.

Verder dient ten aanzien van een stelselwijziging de volgende informatie te worden opgenomen in de jaarrekening:

  • de wijze van verwerking van de effecten van de stelselwijziging;
  • de betekenis van de stelselwijziging voor vermogen, resultaat en individuele posten. Als een betrouwbare berekening of schatting van de betekenis van de stelselwijziging voor vermogen en resultaat niet mogelijk is, dient in de toelichting de reden hiervoor te worden vermeld.

Let op: in het geval dat kan worden verwacht dat een stelselwijziging belangrijke kwantitatieve invloed zal hebben op een of meer volgende boekjaren, dient een cijfermatige indicatie van deze invloed gegeven te worden. Als deze indicatie niet kan worden bepaald, moet dit in de toelichting worden vermeld. Middelgrote rechtspersonen zijn vrijgesteld van het geven van een cijfermatige indicatie van de invloed van een stelselwijziging op één of meer volgende boekjaren.

Mocht u vragen hebben over de verwerking van een stelselwijziging in uw jaarrekening of over andere verslaggevingsonderwerpen, dan helpen wij u graag. Het volgende blog zal ingaan op een schattingswijziging en de verwerkingswijze daarvan in de jaarrekening. Houd onze blogs in de gaten!

Volg ons op LinkedIn en check onze coole site voor vacatures!