Een onderneming kan te maken krijgen met transacties in vreemde valuta doordat zij bijvoorbeeld goederen of diensten koopt of verkoopt waarvan de prijs in vreemde valuta luidt of geld leent of uitleent en de te betalen of te ontvangen bedragen luiden in vreemde valuta. De aanschaf van goederen en/of diensten die worden afgerekend in vreemde valuta kunnen voor vervelende schommelingen in de resultatenrekening zorgen. Dit blog gaat nader in op de manier waarop transacties in vreemde valuta verwerkt dienen te worden in de enkelvoudige* jaarrekening.

* de wijze van omrekening van een bedrijfsuitoefening in het buitenland (bijvoorbeeld de cijfers van een buitenlandse deelneming die in de consolidatie opgenomen dient te worden) blijft buiten het bereik van dit blog

Om de regelgeving inzake de verwerking van transacties in vreemde valuta goed te kunnen begrijpen, dienen een aantal begrippen duidelijk te zijn. We starten dit blog met een nadere uitleg van deze begrippen.

Een aantal belangrijke begrippen
Functionele valuta: de functionele valuta is de valuta van de economische omgeving waarin de rechtspersoon actief is. De functionele valuta zal meestal gelijk zijn aan de valuta waarin de rechtspersoon geldmiddelen ontvangt en uitgeeft.

Monetaire balansposten: monetaire balansposten zijn in valuta-eenheden aangehouden liquide middelen, activa en passiva die een bepaald vast of een vast te stellen te ontvangen of te betalen bedrag in valuta-eenheden representeren. Voorbeelden hiervan zijn: debiteuren, crediteuren, liquide middelen, pensioenen en andere personeelsbeloningen die in contanten moeten worden uitbetaald, verplichtingen uit hoofde van voorzieningen die in contanten moeten worden voldaan en verschuldigde dividenden die als een verplichting zijn verwerkt. Voorbeelden van niet-monetaire balansposten zijn: vooruitbetaalde bedragen voor goederen en diensten (bijvoorbeeld vooruitbetaalde huur), goodwill, immateriële vaste activa, voorraden, materiële vaste activa en voorzieningen die afgewikkeld moeten worden door de levering van een niet-monetair actief.

Netto-investering in een bedrijfsuitoefening in het buitenland: een netto-investering in een bedrijfsuitoefening in het buitenland is het bedrag van het belang dat een rechtspersoon heeft in het saldo van de activa en passiva van die bedrijfsuitoefening. Een rechtspersoon kan een monetaire post hebben in de vorm van een vordering op of een schuld aan een bedrijfsuitoefening in het buitenland. Een dergelijke post maakt feitelijk deel uit van de netto-investering in die bedrijfsuitoefening in het buitenland, als de afwikkeling van de post niet in de nabije toekomst is gepland en het niet waarschijnlijk is dat de post in de nabije toekomst zal worden afgewikkeld. Tot dergelijke monetaire posten behoren in bepaalde omstandigheden ook vorderingen op lange termijn of langlopende leningen. Handelsvorderingen en handelsschulden zijn geen onderdeel van de netto-investering in een bedrijfsuitoefening in het buitenland.

Nu de belangrijkste begrippen duidelijk zijn, kunnen we nader ingaan op de verwerkingswijze van transacties in vreemde valuta.

Waardering van een transactie in vreemde valuta’s
Een transactie in vreemde valuta moet bij de eerste verwerking worden gewaardeerd in de functionele valuta door omrekening tegen de contante wisselkoers die geldt op de datum van de transactie. Om praktische redenen wordt vaak een koers gebruikt die de koers op de transactiedatum benadert, bijvoorbeeld door de hantering van een gemiddelde koers voor een week of maand voor alle transacties die zich in een specifieke vreemde valuta hebben voorgedaan. Indien de contante wisselkoersen aanzienlijk fluctueren, dan is het gebruik van de gemiddelde koers voor een periode niet mogelijk.

Omrekening per balansdatum van balansposten in vreemde valuta’s
Om te bepalen op welke wijze balansposten per balansdatum omgerekend moeten worden is het van belang dat onderscheid gemaakt wordt tussen de monetaire posten en de niet-monetaire posten. Vervolgens is het voor de niet-monetaire posten van belang welke waarderingsgrondslag toegepast wordt. Tevens is van belang of transacties worden afgedekt met behulp van bijvoorbeeld valutatermijntransacties, valutaswaps of valutaopties en sprake is van hedge accounting. In het geval dat sprake is van hedge accounting is andere (dan onderstaand beschreven) regelgeving van toepassing.

Monetaire balansposten
Voor monetaire balansposten in een vreemde valuta geldt dat per balansdatum omgerekend moet worden tegen de koers per balansdatum. De koersverschillen moeten verwerkt worden in de winst-en-verliesrekening.

Let op: er geldt een uitzondering op deze regel. Valutakoersverschillen die ontstaan uit de omrekening van een monetaire post die deel uitmaakt van de netto-investering in een bedrijfsuitoefening in het buitenland dienen verwerkt te worden in het eigen vermogen in plaats van in de winst-en-verliesrekening.

Let op: een groepsmaatschappij die een lening heeft ontvangen van de moedermaatschappij (in dit geval een monetaire post) dient eventuele omrekeningsverschillen te verwerken in de winst-en-verliesrekening, ook indien de lening bij de moedermaatschappij geldt als onderdeel van de netto-investering in een bedrijfsuitoefening in het buitenland.

Niet-monetaire balansposten

  • Voor niet-monetaire balansposten die volgens de historische kostprijs worden gewaardeerd in een vreemde valuta geldt dat per balansdatum omgerekend moet worden tegen de koers op de transactiedatum of de benaderde koers, zijnde de historische koers. In dit geval is geen sprake van een koersverschil.
  • Voor niet-monetaire balansposten die volgens de actuele waarde worden gewaardeerd in vreemde valuta geldt dat indien de waardeverandering van de niet-monetaire post rechtstreeks in het eigen vermogen is verwerkt, het daarmee samenhangende wisselkoerscomponent ook in het eigen vermogen moet worden verwerkt.
  • Voor niet-monetaire balansposten die volgens de actuele waarde worden gewaardeerd in vreemde valuta geldt dat indien de waardeverandering van de niet-monetaire post in de winst-en-verliesrekening is verwerkt, het daarmee samenhangende wisselkoerscomponent ook in de winst-en-verliesrekening moet worden verwerkt.

Voorbeeld van de omrekening van een monetaire en een niet-monetaire balanspost
Een rechtspersoon heeft als functionele valuta de euro.
De rechtspersoon koopt op 20 december 2018 een machine voor $90.000. De machine wordt ook op 20 december 2018 geleverd. De machine wordt gewaardeerd tegen historische kostprijs.
Op 5 januari 2019 betaalt de rechtspersoon de factuur voor de aankoop van de machine.
De koersverhouding tussen de euro en de dollar is als volgt:
20-12-2018: 1 dollar = 1,1 euro
31-12-2018: 1 dollar = 1,0 euro
05-01-2019: 1 dollar = 0,9 euro

De machine is een niet-monetaire post welke gewaardeerd wordt op basis van historische kosten. Omrekening per balansdatum dient plaats te vinden tegen de koers op het moment van aanschaf. De machine wordt per balansdatum gewaardeerd op 99.000 euro (90.000 dollar * 1,1). Er ontstaan geen koersverschillen voor deze machine. Omdat de factuur van de machine per balansdatum nog niet betaald is en derhalve per balansdatum opgenomen is onder de crediteuren, dient ook de post crediteuren (een monetaire post) omgerekend te worden. Deze crediteurenpost wordt op 20 december 2018 gewaardeerd op 99.000 euro (90.000 * 1,1) en op 31 december 2018 gewaardeerd op 90.000 euro (90.000 * 1,0). Op het moment van betaling vindt afwikkeling van de post crediteuren plaats tegen 81.000 euro (90.000 * 0,9). Alle koersverschillen worden verwerkt in de winst- en verliesrekening.

Toelichting in de jaarrekening
Ten aanzien van transacties in vreemde valuta dient in de toelichting van de jaarrekening het volgende vermeld te worden:

  • het bedrag van de valutakoersverschillen die in de winst-en-verliesrekening zijn verwerkt; en
  • een aansluiting tussen het bedrag van de reserve omrekeningsverschillen aan het begin van de periode en het bedrag aan het eind van de periode, inclusief de netto valutakoersverschillen die gedurende de verslagperiode in de reserve omrekeningsverschillen zijn verwerkt.

Mocht u vragen hebben over de verwerking van een transacties in vreemde valuta in uw jaarrekening of over andere verslaggevingsonderwerpen, dan helpen wij u graag. Wanneer u wilt brainstormen over het afdekken van vreemde valutaschommelingen in de resultatenrekening kunt u altijd vrijblijvend met ons contact opnemen zodat wij onze ervaringen met u kunnen delen. Houd onze blogs in de gaten!

Volg ons op LinkedIn en check onze coole site voor vacatures!